Jean-Claude Brezillon

Tou Tong - ból głowy; jego obraz w tradycyjnej medycynie chińskiej

Diagnostyka bólu głowy w TMCSyndromy zewnętrzne (Biao Zheng)Syndromy wewnętrzne (Li Zheng)Przyczyny ani wewnętrzne ani zewnętrzneDiagnostyka bólów głowy w TMC według meridianówSpecyficzne diagnostyki bólu głowy według TMCKonkluzja

"Tou Tong La céphalée dans l'optique de la médecine traditionnelle chinoise"
Auteur: Jean-Claude Brézillon
e-mail: jcbrezil@club-internet.fr 
Copyright J.C. Brézillon: Tel/Fax: 33 243 446 158 -Tel mobile + 670 769 286

Wprowadzenie

W trosce o jasność i precyzyjność, po francuskich tłumaczeniach terminów chińskich, w większości przypadków, będą podawane oryginalne terminy chińskie, w alfabecie pin yin. Chodzi mi o dokładne zrozumienie tych terminów, ponieważ nie istnieje żaden oficjalny słownik chińskiej medycyny w języku francuskim; w przeciwieństwie do języka angielskiego, w którym od dawna używa się słownika Wisemana (przyp.red. N.Wieseman, A.Feng;A Practical dictionary of Chinese Medicine).

Diagnostyka bólu głowy w TMC

W TMC ustalenie diagnozy nie ogranicza się do wskazania choroby. Gdyby tak było temat, którym się zajmuję zostałby szybko wyczerpany, ponieważ termin chiński, który odpowiada pojęciu "boli mnie głowa" jest bardzo precyzyjny: Tou Tong oznacza dosłownie "ból głowy". Tak więc połączenie medycyny chińskiej i zachodniej wydaje się łatwe. Ale nie zawsze. Zamiłowanie do uproszczeń jest cechą przynależną naszej medycynie zachodniej. Uważa ona, że choroba może być traktowana jednakowo u wszystkich chorych. Gdy pacjent przychodzi na konsultację do lekarza praktykującego medycynę konwencjonalną, skarżąc się, że boli go głowa, natychmiast uzyskuje diagnozę "ból głowy" (czyli jest to tylko hellenistyczny, uczony i medyczny sposób na powiedzenie dokładnie tego samego). I pacjent dostaje receptę na środek przeciwbólowy, który na jakiś czas uśmierzy ból. I jeśli ból głowy jest jedyną dolegliwością, konsultacja się kończy. Lekarz praktykujący TMC nie zadowoli się tym. Nawet, jeśli istnieją pewne punkty w akupunkturze, które oddziaływują bezpośrednio na ból głowy (bez względu na ich przyczynę). Właściwością TMC jest w istocie ustalenie, poza diagnozą choroby, diagnostyki różnicowej (Bian Zheng), która ujawnia utajniony syndrom uważany za korzeń (Ben), z którego wypływa choroba (Biao). Ta diagnostyka opiera się na podstawowym pojęciu: "Bian Zheng Lun Zhi", co może być tłumaczone jako "analiza syndromów w celu wyznaczenia leczenia".

Pojęcie to wprowadza dwie słynne zasady. Pierwsza: "Yi Bing Tong Zhi", co można tłumaczyć jako "różne choroby, jedno leczenie" - przypomina nam, że jaki by nie był syndrom może on mieć wiele postaci klinicznych. Na przykład, pustka Qi Śledziony (Pi Qi Xu) może równie dobrze spowodować rozwolnienie, jak i zawroty głowy, zaburzenia umysłowe, przewlekły ból głowy lub jeszcze inne choroby. A jednak bez względu na postaci tego syndromu leczenie będzie polegać na wzmocnieniu Qi Śledziony (Bu Pi Yi Qi).

Zasada druga: "Tong Bing Yi Zhi" wynika z pierwszej i oznacza: "jedna choroba, różne leczenia". Podkreśla ona fakt, że aby móc leczyć choroby w TMC, nieodzownym jest precyzyjne określenie jednego lub wielu utajnionych syndromów, ponieważ jest to czynność terapeutyczna prowadzona już na poziomie syndromów, które tworzą korzeń (Ben) choroby. Pozwoli ona na zanik owych symptomów, które wywołują (Biao) chorobę.

Tymczasem nie należy upraszczać sprawy i myśleć, że wszystkie objawy syndromu są traktowane jednakowo. Posłużmy się poprzednim przykładem Pustki Qi Śledziony (Pi Qi Xu). Nawet jeżeli założeniem leczenia będzie wzmocnienie Qi Śledziony albo dokładniej, aby pozostać wiernym językowi chińskiemu - będzie "wzmocnienie Śledziony i spowodowanie wzrostu Qi" (Bu Pi Yi Qi), do podstawowego leczenia będą dołożone inne punkty akupunktury i/lub inne środki lecznicze w taki sposób, aby potraktować chorobę (Bing) specyficznie; tą, na którą skarży się pacjent. W ramach bólu głowy spowodowanego Pustką Qi Śledziony podstawowe zalecenie będzie się na przykład składało z dwóch lub trzech punktów wzmacniających Qi (Yi Qi), takich jak Ż36 (Zu San Li), Pm20 (Pi Shu), GRP6 (Qi Hai). Ale do tych zaleceń trzeba będzie kategorycznie dorzucić przynajmniej jeden punkt, który oddziałowuje bezpośrednio na ból głowy, jak na przykład Pż20 (Feng Chi), Extra 14 (Tai Yang) lub GRT20 (Bai Hui). To ilustruje zasadę "Biao Ben Tong Zhi": "leczyć jednocześnie objawy i źródło". Innymi słowy leczyć jednocześnie chorobę i jej utajone przyczyny.

Diagnostyka bólu głowy w TMC

Z punktu widzenia TMC pojawienie się bólu głowy może być konsekwencją licznych syndromów. Jeśli ból ten rozpatruje się w ramach ośmiu zasad przewodnich (Ba Gang) chińskiej diagnostyki różnicowej (Bian Zheng), która stanowi podstawę opisu diagnostycznego, ból ten może na przykład mieć jednocześnie pochodzenie zewnętrzne (Biao) lub wewnętrzne (Li), być spowodowany Zimnem (Han) lub Gorącem (Re), być typem Pustki (Xu) lub Pełni (Shi), może być konsekwencją osiągnięcia Yin lub Yang. Gdy pacjent skarży się na ból głowy, dokładne i bezwzględne zastosowanie ośmiu zasad przewodnich (Ba Gang) musi być wykonane tak, aby dojść do odpowiedniej diagnozy. Ten symptom, bardzo rozpowszechniony, może w istocie być chorobą samą w sobie (wówczas jest najczęściej chroniczny i stanowi główną skargę pacjenta), ale pojawia się również jako uboczny symptom licznych chorób (wówczas jest najczęściej punktowy i towarzyszą mu inne dolegliwości). A to wymaga bardzo drobiazgowego podejścia do diagnostyki ukrytego syndromu. Niemniej można zgrupować całość przyczyn w trzech zróżnicowanych kategoriach, które zresztą odpowiadają dwóm pierwszym z ośmiu zasad przewodnich diagnostyki różnicowej: parze Zewnętrzno-Wewnętrznej (Biao Li).

1 - Syndromy zewnętrzne (Biao Zheng)

Ból głowy może być konsekwencją syndromu zewnętrznego (Biao Zheng), w którym Wpływy Patologiczne Zewnętrzne (Wai Xie), jaka by nie była ich natura, atakują między innymi sieć naczyń (Luo Mai) głowy i blokują w nich czystą Yang, zakłócając lokalnie przepływ Qi i Krwi (Xue). Powoduje to miejscowy ból, ponieważ jedna z podstawowych zasad TMC mówi, że: "Jeśli nie ma swobodnego przepływu [Qi], jest ból". Ten typ bólu głowy objawia się z reguły nagle i niespodziewanie, co jest jedną z podstawowych i charakterystycznych jego zewnętrznych oznak. Istnieją cztery podstawowe kategorie bólu głowy spowodowane zewnętrznym atakiem (Biao Zheng Tou Tong).

Ból głowy spowodowany przez WIATR-ZIMNO (Feng Han Tou Tong)

Ten typ bólu głowy może być mocny, ale rzadko nie do zniesienia. Towarzyszą mu klasyczne objawy Wiatru-Zimna: gorączka i dreszcze, (Wu Han Fa Re), osłabienie wzdłuż meridianu Tai Yang (przede wszystkim górnej części pleców i karku), brak pragnienia. Ból potęguje się na skutek zimna. Powierzchnia języka jest biała i cienka. Tętno Fu Mai (falujące) i Jin Mai (napięte). Leczenie jest określone według diagnostyki sześciu warstw (Liu Jing Xing Zheng), która pochodzi z Shang Han Lun (Traktat o uderzeniach Zimna).

Ból głowy spowodowany Wiatrem-Gorącem

Ten typ bólu głowy jest z reguły bardzo gwałtowny, często nie do zniesienia, (pacjent ma wrażenie, że pęknie mu głowa). Towarzyszą mu klasyczne objawy Wiatru-Ciepła: gorączka i dreszcze (Wu Han Fa Re) (gorączka jest z reguły wyższa niż przy Wietrze-Zimnie), pragnienie, zaczerwienione oczy i skóra, również zaczerwienione i bolesne gardło, ciemny mocz. Język czerwony, z żółtym nalotem. Tętno jest Fu Mai (falujące) i Shuo Mai (szybkie). Leczenie jest określone według diagnostyki Czterech warstw (Wei Qi Ying Xue Bian Zheng) lub diagnostyki opartej o Potrójny Ogrzewacz (San Jiao Bian Zheng), chociaż jest ona rzadko używana.

Ból głowy spowodowany Wiatrem-Wilgocią (Feng Shi Tou Tong)

Ten typ bólu głowy jest z reguły charakteryzowany przez pacjenta jako uczucie ściśnięcia głowy (jak obręczą). Pogłębia się w wilgotnym klimacie. Towarzyszą mu klasyczne objawy Wiatru-Wilgoci: brak łaknienia, wzdęcia, ociężałość kończyn. Nalot na języku jest biały. Tętno jest Ru Mai (miękkie). Rzadko zdarza się, że Wilgoć sama wiąże się z Wiatrem, aby zaatakować Powierzchnię (Biao). Zimno lub Gorąco są prawie zawsze związane z tego typu atakiem. Leczenie jest więc określone według związanego z nimi wpływu patologicznego (Xie): jeśli chodzi o Zimno należy zastosować diagnostykę Sześciu Warstw (Liu Jing Xing Zheng), jeśli chodzi o Gorąco diagnostykę Czterech Warstw (Wei Qi Ying Xue Bian Zheng) lub Potrójnego Ogrzewacza (San Jiao Bian Zheng).

Ból głowy spowodowany towarzyszącym katarem

Tę diagnostykę stosuje się z reguły wówczas, gdy trzy poprzednie syndromy są połączone u pacjenta i nie pozwalają na ustalenie jasnej zróżnicowanej diagnostyki pomiędzy atakiem Zimna, Gorąca lub Wilgoci. Jedyną pewną rzeczą jest to, że chodzi o atak pochodzenia zewnętrznego (Wai Gan). Symptomy są więc mieszanką trzech poprzednich grup.

2 - Syndromy wewnętrzne (Li Zheng)

Ból głowy może być wynikiem wewnętrznego syndromu (Li Zheng), to znaczy braku równowagi jednego lub wielu narządów (Zang Fu). Najczęściej przyczyną jest Wątroba (Gan), Nerki (Shen) i Śledziona (Pi), ale może być również Żołądek (Wei). Oczywiste jest, że dwa, nawet trzy spośród nich mogą być jednocześnie uwikłane. Nieco upraszczając, można powiedzieć, że Wątroba i Żołądek są źródłem syndromu typu Pełnia (Shi Zheng) (lub Pustka i Pełnia zmieszane) i że brak równowagi pomiędzy Śledzioną i Nerkami objawia się syndromami Pustki (Xu Zheng). Leczenie wszystkich syndromów, które z tego wynikają zostanie określone według diagnostyki narządów (Zang Fu Bian Zheng) i/lub według Qi i Krwi (Qi Xue Bian Zheng).

Ogień Wątroby porusza się w górę (Gan Huo Shang Yan)

Wątroba rządzi swobodną cyrkulacją Qi (Gan Zhu Shu Xie). Kiedy ta jej funkcja zostanie zakłócona, może pojawić się nadmiar w Wątrobie (Gan Yu). Z czasem lub pod wpływem mocnych przeżyć emocjonalnych (ponieważ Wątroba rządzi emocjami) ten nadmiar może przekształcić się w Ogień (Gan Yu Hua Huo). Jeśli Ogień Wątroby porusza się w górę (Gan Huo Shang Yan) i wyczerpuje "wnękę czystą" (głowy) (Qing Kong), pojawia się ból głowy.

Ten typ bólu głowy powraca i często towarzyszy mu odczucie rozpychania w głowie, a ból sytuuje się na szczycie czaszki. Towarzyszy klasycznym objawom Ognia Wątroby: uczuciu goryczy w ustach, pobudliwości, gwałtownym wybuchom gniewu, czerwonym oczom, itp. Nalot na języku jest żółty. Tętno jest Xian Mai (strunowate), Shuo Mai (szybkie), You Li (pełne siły).

Wznoszenie się Yang Wątroby (Gan Yang Shang Kang)

To wznoszenie się Yang Wątroby (Gan Yang Shang Kang) jest zasadniczo konsekwencją Pustki Yin Wątroby i Nerek (Gan Shen Yin Xu), sytuacją w której Yin Nerek, będąc niewystarczające, nie odżywia już prawidłowo Yin Wątroby (Gan Yin Xu). Lecz może być również konsekwencją Pustki Krwi Wątroby (Gan Xue Xu), skądkolwiek by nie pochodziła, powoduje, że Yang Wątroby nie jest już kontrolowane i może podnosić się i wyczerpywać "wnękę czystą" (Qing Kong), prowokując ból głowy.

Ten typ bólu głowy jest powracający, nawet chroniczny i związany często z zamroczeniami, zawrotami głowy; sytuuje się często w rejonie czołowym lub na szczycie czaszki. Towarzyszy klasycznym objawom wznoszenia się Yang Wątroby: uczuciu goryczy w ustach, pobudliwości, zaczerwienionym oczom, itp. Język jest cienki lub cienki i żółty. Tętno jest Xian Mai (strunowate), Xi Mai (cienkie), You Li (pełne siły).

Ważna uwaga

Dwa poprzednie przypadki są bardzo podobne, dlatego istotne jest, aby wiedzieć, jak je rozróżnić w praktyce klinicznej. Pierwszy jest w rzeczywistości przypadkiem Czystej Pełni (Shi) i jego leczenie zmierza wyłącznie do drenowania Wątroby i drenowania Ognia, bez żadnego wzmacniania. Drugi za to jest zmieszaniem Pustki (Xu) i Pełni (Shi), i terapeuta, który zadowoliłby się uspokojeniem Wątroby bez odżywienia Yin Wątroby (i ewentualnie Nerek w konkretnym przypadku) uczyniłby groźny błąd terapeutyczny, ponieważ zaniedbałby podstawową przyczynę patologii. W praktyce klinicznej dobra znajomość tętna i powierzchni języka będzie tutaj niezwykle przydatna.

Pustka Yin Nerek (Shen Yin Xu)

Pustka Yin Nerek (Shen Yin Xu) może być przyczyną bólu głowy wywołanego niewłaściwym odżywieniem Yin Wątroby, jak mogliśmy to zobaczyć w poprzednim syndromie. Ale trzeba również zauważyć, że Esencja (Jing) należy do Yin i że jest zgromadzona w Nerkach. Tak więc, w wypadku Pustki Yin Nerek może stać się niewystarczająca. Otóż Esencja (Jing) jest podstawą szpiku, a mózg jest morzem szpiku (Nao Wei Sui Zhi Hai). W wypadku niedoboru Esencji Nerek (Shen Jing Bu Zu) może się więc produkować Pustka Esencji i szpiku (Jing Sui Xu Kui). Morze szpiku (Sui Hai) czyli mózg nie jest już odpowiednio odżywiony, co prowokuje lokalne zakłócenia cyrkulacji Qi i Krwi (Xue). W wyniku tego następuje ból głowy.

Ten typ bólu głowy jest przewlekły i charakteryzowany przez odczucie Pustki w głowie. Towarzyszy często klasycznym objawom Pustki Yin Nerek: gorącemu rozdrażnieniu (Fan Re), zawrotom głowy, słabości i bólowi lędźwi i kolan, nasieniotokowi, itp. Język jest czerwony, cienki. Tętno jest Xi Mai (cienkie) i Wu Li (bez siły), szczególnie wyczuwalne w pozycji Chi.

Pustka Yang Nerek (Shen Yang Xu)

W przypadku Pustki Yang Nerek (Shen Yang Xu) sumują się dwa zjawiska i mogą one być przyczyną pojawienia się bólu głowy. Przede wszystkim niedobór Yang sprawia, że nie może ono wznieść się aż do głowy i odpowiednio jej rozgrzewać. Wynikające z tego Zimno-Pustka (Xu Han) obkurcza sieć naczyń (Luo Mai) głowy, co lokalnie zakłóca cyrkulację Qi i Krwi. Wtedy może pojawić się ból głowy.

Ten typ bólu głowy jest przewlekły i tępy - często związany z odczuciem zimna w głowie. Nasila się w wypadku wystawiania na zimno. Towarzyszy często klasycznym objawom Pustki Yang Nerek: zimnym kończynom, lękiem przed zimnem, itp. Język jest czerwony, cienki. Tętno jest Chen Mai (głębokie) i Xi Mai (cienkie) lub Chen Mai (głębokie) i Chi Mai (wolne). Dodatkowo, jest często Wu Li (bez siły) w pozycji Chi.

Pustka Śledziony (Pi Xu)

Śledziona może być przyczyną niejednego nagłego bólu głowy. Jest często źródłem tępych i przewlekłych bólów głowy z powtarzającymi się nawrotami. To główne objawy, za które Śledziona może być odpowiedzialna. Jest oczywiste, że w praktyce klinicznej te trzy objawy mają tendencję do pojawiania się łącznie, ponieważ wypływają wszystkie trzy z niedoboru tego samego organu.

A - Pustka Śledziony (Pi Xu)

Śledziona jest źródłem tworzenia i transformacji Qi i Krwi (Pi Wei Sheng Hua Qi Xue Zhi Yuan). Pustka Śledziony (Pi Xu) może więc oczywiście wywołać Pustkę Krwi (Xue Xu). W przypadku Pustki Krwi (Xue Xu), Krew nie odżywia prawidłowo naczyń w mózgu, co może spowodować ból głowy. Zwłaszcza, że funkcją Śledziony jest równocześnie podnoszenie Czystych Płynów (Pi Zhu Sheng Qing), funkcją, która może być niedostateczna w wypadku Pustki Śledziony (Pi Xu). Ten typ bólu głowy jest przewlekły i tępy, często powiązany z zawrotami głowy. Towarzyszy często klasycznym objawom Pustki Krwi: bezsenności, światłowstrętowi, bladej cerze, bladym ustom, paznokciom, itp. Język jest blady. Tętno jest Xi Mai (cienkie) lub Chen Mai (głębokie) i Ruo Mai (słabe).

B - Pustka Qi (Qi Xu)

Śledziona jest źródłem tworzenia i transformacji Qi i Krwi (Pi Wei Sheng Hua Qi Xue Zhi Yuan). Pustka Śledziony (Pi Xu) może naturalnie wywołać Pustkę Qi (Qi Xu). Dodatkowo, Qi zawiaduje Krwią (Qi Wie Xue Zhi Shuai), to znaczy, że ją produkuje i rozprowadza. W przypadku Pustki Qi (Qi Xu), Qi nie jest już wystarczająco bogata, żeby doprowadzić Krew aż do mózgu. Otrzymujemy w rezultacie złe odżywienie mózgu, co może objawiać się bólem głowy. Ten typ bólu głowy jest chroniczny i tępy, często towarzyszy odczuciom pustki w głowie. Ból powiększa się w wypadku przepracowania i zmęczenia. Często towarzyszą mu klasyczne objawy Pustki Qi: pocenie się przy niewielkim wysiłku, znużenie umysłowe, brak apetytu, krótki oddech, tendencja do łatwego zaziębiania się, luźne stolce, itp. Język jest cienki. Tętno jest Xu Mai (puste), Wu Li (bez siły).

C - Mętny Śluz

Śledziona jest źródłem tworzenia i transformacji (Pi Wei Sheng Hua Zhi Yuan). Jedną z funkcji Śledziony jest więc transformowanie Wilgoci (Shi). W przypadku Pustki Śledziony (Pi Xu) Wilgoć nie jest już przetwarzana i akumuluje się. Z czasem tężeje i przekształca się w śluz (Tan). Dlatego mówi się, że Śledziona jest źródłem tworzenia się śluzów (Pi Wei Tan Zhi Yuan). Ta stagnacja śluzów przeszkadza we wznoszeniu się Czystych Płynów (Sheng Qing). Jeśli wznoszenie się Czystych Płynów jest nieprawidłowe, mózg nie jest odpowiednio odżywiony i rezultatem może być ból głowy. Towarzyszą mu często klasyczne oznaki nagromadzenia się Mętnego Śluzu (Tan Zhuo): uczucie ociężałości ciała, wymioty śluzowatymi płynami, brak łaknienia, itp. Język jest cienki. Tętno Xian Mai (strunowate) i Hua Mai (ślizgające).

Ogień Żołądka (Wei Huo)

Obecność Gorąca w Żołądku może być tłumaczona przez zawiązanie Gorąca (Re Jie), które przeszkadza Qi Żołądka w schodzeniu w dół czyli w jej fizjologicznym kierunku, i powoduje jej zastój w Środkowym Ogrzewaczu (Zhong Jiao). Ponieważ Gorąco (Re) jest z natury wznoszące się, może się więc poruszać się w przeciwnym kierunku do przebiegu Qi (Qi Ni). Qi Żołądka cofa się więc w górę, wzdłuż meridianu Yang Ming, pociągając Gorąco. Meridian ten przechodzi przez głowę, a więc może pojawić się ból głowy. Symptomy owego wznoszenia się Gorąca sytuują się w górnej części ciała, mówimy więc o Ogniu Żołądka. Ten typ bólu głowy jest charakterystyczny dla zbyt obfitych i wilgotnych posiłków, które wywołują nadmierne Gorąco w Żołądku. Ból ten jest najczęściej czołowy, ponieważ podąża trasą Yang Ming. Towarzyszą mu często klasyczne oznaki Gorąca Żołądka: ból zębów, zapalenie dziąseł, cuchnący oddech, suchy język, duże pragnienie, zaparcia, itp. Powierzchnia języka jest żółta, nawet brązowa, i sucha. Tętno Hua Mai (ślizgające), Shuo Mai (szybkie).

3 - Przyczyny ani wewnętrzne ani zewnętrzne

Istnieje w TMC kategoria przyczyn chorób zwana "inne przyczyny" lub też "przyczyny ani wewnętrzne ani zewnętrzne". Kategoria ta grupuje ponownie zastoje krwi, pasożyty, mętne śluzy, ukąszenia owadów, itp. Syndrom "C" z paragrafu powyżej, opisującego bóle głowy poprzez Pustkę Śledziony (Pi Xu), który dotyczy Mętnych Śluzów (Tan Zhuo), powinien być umieszczony w tej kategorii, jeśli chcemy respektować ortodoksję klasyfikacji chińskiej. Jednakże, aby jasno przedstawić mechanizmy fizjopatologiczne tego typu bólów głowy, wolałem je zostawić w kategorii skutków Pustki Śledziony (Pi Xu). Ale istnieją również inne przyczyny tej kategorii, które mogą być odpowiedzialne za powstawanie bólu głowy. Rozważmy trzy podstawowe.

ZASTÓJ KRWI (Xue Yu)

W obrębie bólów głowy, ów zastój Krwi może być oczywiście skutkiem urazu czaszki, nawet dawnego, który wywołuje zastój Krwi, a ten z kolei lokalnie zatyka boczną sieć naczyń (Luo Mai) i przeszkadza w swobodnej cyrkulacji Qi i Krwi, prowokując ból. Ale jednocześnie ból może wynikać z przewlekłej choroby. TMC uważa, że każda przewlekła choroba kończy się wywołaniem jednego lub wielu zastojów Krwi gdziekolwiek w ciele, z głową włącznie. Ten typ bólu jest uporczywy, a jego lokalizacja konkretna i precyzyjna. Ból jest kłujący. I towarzyszą mu często klasyczne objawy zastoju Krwi: fioletowy język lub fioletowe plamy na języku, Tętno Se Mai (szorstkie), Xi Mai (cienkie), Chen Mai (głębokie). Ból ten jest dość łatwy do zdiagnozowania, ponieważ już wywiad z pacjentem ujawni generalnie poprzednie urazy lub długotrwałą chorobę.

Pasożyty

Chong Ji oznacza literalnie "nagromadzenie w kierunku do". Obecność pasożytów w Środkowym Ogrzewaczu prowadzi do hamowania przepływu Qi: Czyste Yang nie podnosi się już właściwie (Qing Yang Bu Sheng) i Mętne Yin nie schodzi już przez to swobodnie (Zhuo Yin Bu Jiang). Trzeba w istocie zauważyć, że wznoszenie się Czystego Yang (Qing Yang) jest kierowne przez Śledzionę, a schodzenie Mętnego Yin (Zhuo Yin) przez Żołądek. Obecność zaburzeń przeszkadza więc tej parze organów wewnętrznych (Zang Fu) w efektywnym korygowaniu swoich ruchów. Temu typowi bólu głowy towarzyszą najczęściej klasyczne oznaki obecności zaburzeń: wymioty, napadowe bóle brzucha, pobudzenie, zgrzytanie zębami, potówki na wewnętrznej powierzchni warg, itp. Tętno jest Xian Mai (strunowate) i Hua Mai (ślizgające).

STAGNACJA POKARMÓW (SHI ZHI)

Proces fizjopatologiczny przypomina tutaj dokładnie poprzedni syndrom. Ale w tym przypadku powodem są pokarmy, które zalegają w Żołądku i powodują, że Czyste Yang nie wznosi się prawidłowo (Qing Yang Bu Sheng), a Mętne Yin nie schodzi już swobodnie (Zhuo Yin Bu Jiang). Ten typ bólu głowy jest związany z klasycznymi oznakami obecności zastoju pokarmowego: wstrętu do jedzenia, zgniłym odbijaniem się, itd. Język jest gruby, z tłustym nalotem. Tętno jest Xian Mai (strunowate) lub Hua Mai (ślizgające).

4 - Diagnostyka bólów głowy w TMC według meridianów

Ta klasyfikacja różnych bólów głowy według ważniejszych meridianów nie tworzy zróżnicowania syndromów. Jest komplementarna wobec metod diagnostycznych omówionych powyżej. Może pozwolić na określenie stopnia przenikania do Wnętrza wpływów patologicznych pochodzenia zewnętrznego (Wai Xie) lub potwierdzić diagnostykę różnicową organów i narządów (Zang Fu Bian Zheng) w przypadku bólów głowy pochodzenia wewnętrznego. Jeśli to dotyczy meridianów Yang, diagnostyka ta często opiera się na lokalizacji bólu wzdłuż przebiegu poszczególnego meridianu i staje się bardzo użyteczna w ustaleniu sposobu leczenia akupunkturą, ponieważ lokalizacja bólu pozwala stwierdzić, jaki meridian nakłuwać, żeby leczyć ból głowy. 

To jest obowiązujące, kiedy wszystkie meridiany Yang spotykają się w głowie. Otóż, jeśli meridiany Yin nie przechodzą przez głowę, klasyfikacja ta jest zdecydowanie mniej przydatna, w tym co ich dotyczy. To jest powód, dla którego tego typu diagnostykę stosuje się dużo rzadziej. Mówimy w rzeczywistości często o bólach głowy Tai Yang, Shao Yang lub Yang Ming, ale dużo rzadziej o bólach głowy Tai Yin, Jue Yin lub Shao Yin

Ból głowy Tai Yang (Tai Yang Tou Tong)
Pojawia się wzdłuż tras meridianu Pęcherza Moczowego (szczyt). Ból ten jest oczywiście częsty w wypadku ataku Wiatru-Zimna, ponieważ ten meridian jest atakowany pierwszy w tego typu syndromie, według diagnostyki Sześciu Warstw (Liu Jing Xing Zheng) zawartej w Shang Han Lun (Traktat o uderzeniach Zimna). 

Ból głowy Shao Yang (Shao Yang Tou Tong)
Objawia się na drogach meridianu Pęcherzyka Żółciowego (obszar skroniowy). Jest generalnie związany z zaburzeniem pracy tego narządu wewnętrznego lub z obecnością Zewnętrznych Czynników Patologicznych (Wai Xie) w tym ważnym meridianie.

Ból głowy Yang Ming (Yang Ming Tou Tong)
Pojawia się na trasach meridianów Żołądka i Jelita Grubego (obszar czołowy i oczny). Generalnie towarzyszy zaburzeniu funkcji w tych dwóch narządach wewnętrznych lub jest związany z obecnością Zewnętrznych Czynników Patologicznych (Wai Xie) w tym wielkim meridianie.

Ból głowy Tai Yin (Tai Yin Tou Tong)
Objawia się przede wszystkim w przypadku zaatakowania Płuc przez Zewnętrzne Czynniki Patologiczne (Wai Xie) lub w wypadku przenikania Zewnętrznych Czynników Patologicznych (Wai Xie) do tego wielkiego meridianu.

Ból głowy Jue Yin (Jue Yin Tou Tong)
Przeważnie pojawia się w wypadku niezrównoważenia Wątroby lub w wypadku przenikania Zewnętrznych Czynników Patologicznych (Wai Xie) do tego wielkiego meridianu. 

Ból głowy Shao Yin (Shao Yin Tou Tong)
Objawia się głównie w wypadku głębokiej penetracji Czynników Patologicznych (Wai Xie) z pochodzenia Zewnętrznych w tym wielkim meridianie. Często towarzyszy objawom sercowym.

5 - Specyficzne diagnostyki bólu głowy według TMC

Migrena (Pian Tou Tong)

Termin Pian Tou Tong oznacza ból głowy dosięgający tylko jednej jej strony. Jest więc odpowiednikiem naszego terminu migrena. Określa ból po jednej stronie głowy, który może przechodzić z jednego miejsca do drugiego i zajmuje szczególnie rejon skroniowy. Ból promieniuje często do oczu i towarzyszą mu trudności w widzeniu, zwłaszcza jeśli są długotrwałe, a nawet nudności i wymioty. W diagnostyce różnicowej (Bian Zheng) uważa się, że przede wszystkim cztery syndromy mogą być przyczyną tej choroby.

Pierwszy jest z pochodzenia zewnętrzny i oznacza obecność Zewnętrznych Czynników Patologicznych (Wai Xie) w meridianie Shao Yang (który przebiega przez skronie). Drugi jest z pochodzenia wewnętrzny i dotyczy zasadniczo Wątroby. Migrena jest w istocie najczęstszym bólem skroniowym. Ból manifestuje się więc na przebiegu Woreczka Żółciowego, który jest wewnętrznie powiązany z Wątrobą poprzez relację Biao-Li. Taka diagnostyka oznacza wzrost Yang w Wątrobie. Wyjaśnienie fizjopatologiczne jest takie samo jak dla bólu głowy. Chodzi tu najczęściej o migreny typu emocjonalnego lub nerwowego. Mimo wszystko należy zauważyć, że Ogień Wątroby nie jest uważany za przyczynę migreny. Chodzi w istocie o syndrom Czystej Pełni. Innymi słowy o fakt, że tylko jedna strona mózgu jest atakowana w wypadku migreny, co stanowi samo w sobie oznakę Pustki, z punktu widzenia TMC. W przypadku Czystej Pełni będzie zaatakowana całość głowy. Uważa się więc, że chodzi o objawy wzrostu Yang Wątroby, co jest konsekwencją Pustki Yin Wątroby.
Dwa pozostałe syndromy są do sklasyfikowania w kategorii przypadków ani wewnętrznych ani zewnętrznych. Chodzi o zastój Krwi i Mętne Śluzy, z tymi samymi objaśnieniami fizjopatologicznymi jak dla bólów głowy. Zastój Krwi i śluzy będąc konkretnymi przeszkodami mogą w efekcie znakomicie sytuować się w części głowy i wywoływać migrenę. Zauważmy, że istnieje również w TMC synonim terminu Pian Tou Tong, który można przetłumaczyć jako "Jednostronny Wiatr głowy".

Prawdziwy ból głowy (Zhen Tou Tong)

Termin Zhen Tou Tong tłumaczy się jako prawdziwy ból głowy. Oznacza ból głowy bardzo intensywny, który przenika głęboko do mózgu i dosięga szczytu. Towarzyszy mu oziębienie idące od końca kończyn (Si Zhi Ni Leng) aż do kolan i łokci. To uderzenie uważane jest za bardzo poważne i oznacza penetrację Czynników Patologicznych (Xie) w mózgu.

Shang Jiu Tou Tong

Termin Shang Jiu Tou Tong oznacza literalnie "ból głowy z powodu skutków nadużywania alkoholu". Ta międzynarodowa diagnostyka jest szeroko rozpowszechniona i jest ewidentne, że nie potrzebuje żadnego szczególnego wyjaśnienia. Trzeba mimo to zauważyć, że istnieją w TMC środki akupunktury i specyficzne lekarstwa, które stosuje się w tej sytuacji.

KONKLUZJA

Ten krótki opis różnych przypadków bólu głowy rozważanych z punktu widzenia TMC pokazuje, do jakiego stopnia ta dolegliwość może mieć odmienne pochodzenie. W tym przeglądzie zostało uwzględnionych czternaście różnych syndromów bez rozważania diagnostyki meridianów i kilka syndromów bardziej specyficznych, przywołanych w ostatnim paragrafie (migrena, itp.) Nawet jeśli ten wykład nie ma pretensji do bycia wyczerpującym, możemy zauważyć, że osiemdziesiąt procent bólów głowy zalicza się do jednej z tych kategorii, a żeby być bardziej precyzyjnym, odnoszą się prawdopodobnie do kilku kategorii za każdym razem. Wszystkie te syndromy są w rzeczywistości modelami rozmyślnie uproszczonymi w celu zrozumienia zasadniczych elementów diagnostyki.
W praktyce klinicznej bardzo rzadko spotyka się czyste syndromy. Jest oczywiste, jak wspomniałem wyżej, że diagnozy Pustki Krwi, Pustki Qi i Mętnych Śluzów są u pacjenta często połączone, ponieważ wszystkie trzy wypływają z Pustki Śledziony. Poza tym prostym przykładem, równie często zdarza się, że Mętny Śluz istniejący uprzednio u pacjenta i będący wynikiem chronicznej Pustki Śledziony zostaje uniesiony w górę przez nagły wzrost Yang Wątroby na podłożu, na przykład, emocjonalnym. Co więc się dzieje? Nie tylko śluzy będą się wznosić pod wpływem wznoszenia się Yang Wątroby i będą zaburzać głowę, prowokując ból (w przypadku bólu głowy, który nas interesuje), ale jest bardzo prawdopodobne, że śluzy, które są początkowo Mętnymi Śluzami - zmienią naturę. Wznoszenie się Yang Wątroby jest w rzeczywistości objawem wznoszenia się Gorąca- Pustki, ponieważ tworzy się ono z Pustki Yin Wątroby. To Gorąco może zdecydowanie przekształcić się w Mętny Śluz, a następnie w Śluzy-Gorąco. Lecz syndrom Śluzy-Gorąco nie jest uznawany w tym krótkim wykładzie za zwykły przypadek bólu głowy. Jest to tylko jeden z przykładów. Wszystkie zasadnicze elementy wymienione w tym tekście mogą się połączyć i prowokować syndromy łączne, włączając przyczyny zewnętrzne i wewnętrzne. Diagnostyka i leczenie, które z tego wynikają, muszą oczywiście brać to pod uwagę. Ten niewielki opis koncepcji bólów głowy według TMC nie zmierza do propozycji zastosowania leczenia, dlatego żadne leczenie nie zostało tu zaproponowane - ale do zrozumienia mechanizmów fizjopatologicznych tej dolegliwości, tak częstej i tak trudnej do skutecznego leczenia czyli do wyeliminowania nawrotów choroby.