Aneta Poręba, Dariusz Dudkiewicz, Marcin Drygalski

Czy muzyka może łagodzić "obyczaje" płodu?

Wpływ dźwięków muzycznych na zachowanie się  wybranych parametrów kardiotokograficznych u kobiet w ciąży donoszonej

Praca ukazała się w Ginekologii Polskiej, nr. 8 z 2000r. jako Materiały XXVII Kongresu Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego - Szczecin 13-16.09.2000r.

Związek medycyny z muzyką oraz wpływ dźwięków muzycznych na organizm człowieka fascynuje świat od tysięcy lat. Już przekazy wybitnych mędrców antycznej Grecji wskazują na możliwość wpływu muzyki na dziecko w łonie matki, a opisy ostatnich dziesięcioleci potwierdzają poglądy dawnych geniuszy (5, 8, 9, 13, 14). Sugeruje się nawet odmienne reakcje organizmu pod wpływem działania różnych rodzajów dźwięków muzycznych (2, 6, 10, 12).

W tradycji niektórych plemion ludów pierwotnych stosowano odpowiednią muzykę aktywizującą kobiety podczas akcji porodowej. Muzyka ta, pochodząca najczęściej z instrumentów perkusyjnych, charakteryzowała się szybkim tempem i odpowiednim rytmem, co stanowiło o korzystnym jej wpływie na kobietę rodzącą (5).

Wpływ dźwięków na organizm dorosłego człowieka jest dość dobrze poznany. Wiadomo, że odpowiedni rodzaj muzyki może zmniejszać napięcie psychofizyczne, przez co obserwuje się działanie przeciwlękowe, antydepresyjne oraz obniżenie napięcia mięśniowego (4, 7, 11, 15). Jednak pomimo dość dużej liczby badań nad wpływem dźwięków na organizm człowieka, w piśmiennictwie praktycznie nie spotyka się doniesień na temat reakcji płodu na różne rodzaje muzyki.

Cel pracy

Celem pracy jest ocena zachowania się wybranych parametrów kardiotokograficznych u kobiet w ciąży donoszonej podczas słuchania różnych rodzajów muzyki.

Materiał i metodyka

Badania przeprowadzono u 38 kobiet ciężarnych w ciąży donoszonej, hospitalizowanych w IV Katedrze i Oddziale Klinicznym Położnictwa i Ginekologii w Tychach ŚAM. Czas trwania ciąży wynosił 38 do 41 tygodni (średnio 39,5+/-1,1 Hbd). Do badania kwalifikowano tylko kobiety z ciążą fizjologiczną, a warunkiem rozpoczęcia badania był brak czynności skurczowej.

Po spełnieniu kryteriów badania ciężarną układano w pozycji lewobocznej i wykonywano kardiotokograficzny test niestresowy (NST) (1, 3), a następnie kontynuując zapis KTG, rozpoczynano badanie polegające na odtwarzaniu z taśmy magnetofonowej muzyki o zróżnicowanym tempie.

W badaniach wykorzystano trzy rodzaje muzyki, które odtwarzano w blokach po 15 min.: 

1. Utwory relaksacyjne (wolne tempo) - muzyka poważna,
2. Utwory aktywizujące (średnie tempo) - popularna, łatwo rozpoznawalna muzyka rozrywkowa,
3. Utwory pobudzające (szybkie tempo) - agresywna muzyka elektroniczna, tzw. techno.

Test kardiotokograficzny wykonywano aparatem Hewlett Packard Series 50, a analizę zapisu KTG prowadzono przy pomocy Systemu Komputerowej Analizy Kardiotokogramu "Kompor" (3). Oceniano następujące parametry: częstość skurczów macicy, podstawową częstość serca płodu (FHR), częstość ruchów płodu, częstość akceleracji, częstość deceleracji oraz średnią wartość oscylacji.

Analizę statystyczną wyników przeprowadzono testem t-Studenta dla zmiennych sparowanych. W przypadku gdzie rozkład różnic nie spełniał założenia o normalności rozkładu (sprawdzane testem zgodności Chi2) lub nie było spełnione założenie o równości wariancji (sprawdzane testem F) zastosowano test znaków. Kryterium istotności statystycznej przyjęto na poziomie p<0,05.

Wyniki i omówienie

W tabeli I przeanalizowano wpływ muzyki relaksacyjnej, aktywizującej i pobudzającej odtwarzanej kobietom ciężarnym na zachowanie się czynności skurczowej macicy (wyrażonej liczbą skurczów /h). 

K - bez muzyki
M1 - muzyka relaksacyjna
M2 - muzyka aktywizująca
M3 - muzyka pobudzająca
X - wartość średnia
SEM - błąd standardowy średniej

U 23 kobiet ciężarnych, co stanowi 60,5%, w czasie odtwarzania muzyki wystąpiła czynność skurczowa macicy. Z tabeli wynika, że proporcjonalnie do wzrastającego tempa muzyki rośnie także częstość skurczów macicy (odpowiednio 2,6, 3,3 i 3,9 skurczów/h). Obliczeń statystycznych dokonano testem znaków stwierdzając wysoki poziom znamienności.

W tabeli II przeanalizowano wpływ muzyki relaksacyjnej, aktywizującej i pobudzającej odtwarzanej kobietom ciężarnym na zachowanie się podstawowej czynności serca płodu (FHR).

K - bez muzyki
M1 - muzyka relaksacyjna
M2 - muzyka aktywizująca
M3 - muzyka pobudzająca
X - wartość średnia
SEM - błąd standardowy średniej

Z tabeli wynika, że słuchanie muzyki nie wpływa na podstawową czynność serca płodu (FHR). Obliczeń statystycznych dokonano testem znaków nie stwierdzając istotności statystycznej w zachowaniu się badanych parametrów (p>0,05).
W tabeli III przedstawiono wpływ muzyki relaksacyjnej, aktywizującej i pobudzającej odtwarzanej kobietom ciężarnym na częstość ruchów płodu.

K - bez muzyki
M1 - muzyka relaksacyjna
M2 - muzyka aktywizująca
M3 - muzyka pobudzająca
X - wartość średnia
SEM - błąd standardowy średniej

Z analizy tabeli wynika, że każdy rodzaj słuchanej przez kobietę ciężarną muzyki istotnie zwiększa częstość ruchów płodu. Analizę statystyczną przeprowadzono testem t-Studenta stwierdzając istotność statystyczną także w zależności od tempa słuchanej muzyki.

W tabeli IV przedstawiono wpływ muzyki relaksacyjnej, aktywizującej i pobudzającej odtwarzanej kobietom ciężarnym na częstość akceleracji serca płodu.

K - bez muzyki
M1 - muzyka relaksacyjna
M2 - muzyka aktywizująca
M3 - muzyka pobudzająca
X - wartość średnia
SEM - błąd standardowy średniej

Jak wynika z tabeli, dźwięki muzyczne odtwarzane kobietom ciężarnym istotnie zwiększają częstość akceleracji serca płodu w porównaniu do okresu bez muzyki. Nie stwierdzono natomiast istotnej statystycznie różnicy w liczbie akceleracji serca płodu w zależności od tempa odtwarzanej muzyki (p>0,05). Analizę statyczną omawianego parametru przeprowadzono testem t-Studenta.
Nie stwierdzono deceleracji serca płodu zarówno w grupie kobiet ciężarnych, którym nie odtwarzano muzyki jak i w czasie słuchania muzyki relaksacyjnej, aktywizującej i pobudzającej.

W tabeli V przedstawiono wpływ muzyki relaksacyjnej, aktywizującej i pobudzającej odtwarzanej kobietom ciężarnym na zachowanie się średniej wartości oscylacji serca płodu.

K - bez muzyki
M1 - muzyka relaksacyjna
M2 - muzyka aktywizująca
M3 - muzyka pobudzająca
X - wartość średnia
SEM - błąd standardowy średniej

Jak wynika z tabeli, muzyka relaksacyjna nie wywiera istotnego wpływu na średnią wartość oscylacji serca płodu. Stwierdzono natomiast statystycznie istotną różnicę w wartości średniej oscylacji serca płodu zarejestrowanej pod wpływem muzyki aktywizującej i pobudzającej w porównaniu do okresu bez muzyki (p<0,05). Analizy dokonano testem t-Studenta.

Wnioski

1. Muzyka wpływa na zachowanie się płodu.
2. Różne rodzaje dźwięków muzycznych mają wpływ na odmienne reakcje płodu.
3. Wraz ze wzrostem tempa muzyki nasila się czynność skurczowa macicy i ruchy płodu.

Bibliografia:

1. Bręborowicz H. G.: Biofizyczna diagnostyka płodu i noworodka, OWN, Poznań, 1998
2. Galińska E.: Muzykoterapia grupowa - Psychoterapia, Warszawa, 1979, 
3. Instytut techniki i aparatury medycznej: System Kompor, Podręcznik Użytkownika, Zabrze, 1998
4. Karpińska B.: Sztuka rodzenia, IWZZ, Warszawa, 1990,
5. Kierył M., Karpińska B.: Muzyka w okresie ciąży, VI Ogólnopolskie Sympozjum "Poród naturalny", Kliniczna Perinatologia i Ginekologia, Suplement XIII, Tychy, 1996
6. Kierył M.: Muzyczna apteczka, Warszawa, 1996
7. Kierył M.: Muzyka na sali porodowej, Zeszyty naukowe PWSM, 1979
8. Kornas-Biela D.: Wokół początku życia ludzkiego, Nasza Księgarnia, Warszawa, 1993
9. Maranto Ch.: Research in music and medicine: the state of art, 1992
10. Mayer L.: Emocje i znaczenie w muzyce, PWM, Warszawa, 1987
11. Miluk-Kolasa B.: Zachowanie się wybranych parametrów fizjologicznych i poziomu leku u pacjentów słuchających muzyki w stresie przedoperacyjnym, 1993
12. Rider M.: The effects of toning, listening and singing on psychophysiological responses, Music Medicine, 1990
13. Sachs C.: Muzyka w świecie starożytnym, PWM Warszawa, 1987
14. Schmidt J.: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, Wyd. Książnica, Katowice, 1992
15. Schwabe Ch.: Leczenie muzyką, PWM, Warszawa, 1975

ANETA PORĘBA, ur. 1975 r., lekarz medycyny, absolwentka Wydziału Lekarskiego Śląskiej Akademii Medycznej w Katowicach w 2000 r. Obecnie odbywa staż podyplomowy w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym nr 1 w Tychach

MARIUSZ DUTKIEWICZ, ur.  1961, dr nauk medycznych, absolwent Wydziału Lekarskiego Śl. A. M. w Katowicach (1985), specjalizacja II stopnia z Ginekologii i Położnictwa, pracuje na stanowisku adiunkta Katedry i Oddziału Klinicznego Położnictwa i Ginekologii Śl. A. M. w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym nr 1 w Tychach

MARCIN DRYGALSKI, ur. 1975 r., student 6 roku Wydziału Lekarskiego Śląskiej Akademii Medycznej w Katowicach