Beata Paruzel

Dieta ciężarnych

"... po tym przyjdzie tchnienie życia
i wzruszy to stworzenie, jak gwałtowny
ciepły wiatr i wpłynie do wewnątrz...
Jeszcze jest jednak w Owym stworzeniu
słabość tak wielka, że nie może się ono
poruszać, lecz leży jedynie tam, śpi i nieco
tylko oddycha. Aż dziecko poruszy się wreszcie,
a matka poczuje to i od tego momentu
pozostanie ono już na zawsze w ruchu."

Hildegarda z Bingen

Dieta w ciąży

Wiadomo, że nasz wygląd zewnętrzny, stan emocjonalny i intelektualny dziedziczymy po naszych rodzicach. Istotne jest, aby w chwili zapłodnienia byli zdrowi, silni i wypoczęci, nie obciążeni lekami, alkoholem czy narkotykami. Cechy, jakie posiadają są trwale zakodowane w każdej komórce naszego ciała, powodując, że stajemy się niepowtarzalni i wspaniali. 

Płód jest bezpośrednio połączony z sercem matki. Oznacza to, iż każdy rodzaj emocji odczuwany przez matkę będzie wyraźnie i natychmiast odczuwany przez dziecko. Dziecko w czasie ciąży jest energetycznie zależne od matki. Dlatego tak ważne jest, aby kobieta ciężarna prowadziła zdrowy tryb życia. Rosnący w macicy płód stanowi duże obciążenie dla organizmu kobiety, który musi mu dostarczyć przez około 280 dni niezbędnych dla wzrostu i życia substancji. 

Dieta kobiety ciężarnej powinna być dostosowana do potrzeb ciąży, tzn. zawierać odpowiednie ilości tych substancji odżywczych, jakie są w danej chwili potrzebne. Powinna uwzględnić konstytucję ciężarnej (mamy tu na myśli stan z przed zajścia w ciążę). Jeżeli kobieta posiadała konstytucję zimną, przy tym często marzła, przed miesiączką było jej zawsze zimno - to po zajściu w ciążę odczuje, iż jest jej bardzo gorąco. Stan taki jest to związany ze zwiększonym krążeniem energii Qi w kanałach. Tak ogromna ilość energii zazwyczaj pojawia się po trzecim miesiącu ciąży. Natomiast jeśli kobieta przed ciążą przedstawiała sobą konstytucję gorącą, to w ciąży będzie odczuwała jeszcze więcej ciepła, mogą więc pojawić się objawy suchości w ciele takie jak: suche włosy, sucha skóra, suche zaparcia.

Sposób odżywiania powinien uwzględnić również porę roku, kiedy ma miejsce zapłodnienie i okres trwania ciąży. Znaczy to, że należy komponować posiłki odpowiednio do pory roku i zmieniającej się pogody. Jeśli kobieta zachodzi w ciążę jesienią lub zimą, gdy na dworze jest zimno, należy pamiętać, że mimo iż kobiecie będzie ciepło musi ogrzewać swoje ciało, a przez to dostarczać odżywczych substancji dziecku, tyle że produktami o naturze neutralnej, lekko ciepłej. Ważne jest aby w tych porach roku spożywać ciepłe posiłki, gotowane. 

Inna sytuacja ma miejsce wiosną i latem, kiedy energia porusza się do góry, robi się coraz cieplej. Jest to okres kiedy wątroba, a później serce osiągają swoje maksimum energetyczne. Wówczas objawy obserwowane na początku ciąży, takie jak: nudności i wymioty mogą się jeszcze bardziej nasilić. Wówczas szczególną uwagę należy zwrócić na unikanie ostrych i gorzkich produktów. Można za to jeść więcej surowych warzyw i owoców, pić soki owocowe lub warzywne np. z czerwonego buraka, szczególnie gdy kobieta miała gorącą konstytucję, jak również w drugiej połowie ciąży, gdy naturalnie wzrasta energia Qi. Ogólnie mówiąc posiłki powinny składać się z prostych dań, odpowiednio termicznie przygotowanych, uwzględniając naturę ciężarnej i aktualną porę roku. 

Mimo iż ciąża, to stan fizjologiczny, bez wątpienia kobieta w tym czasie powinna szczególnie dbać o swój stan fizyczny i emocjonalny. Nie do pominięcia jest również rola mężczyzny w tym okresie. Znaczy to, że powinien wspierać przyszłą matkę, dawać jej poczucie bezpieczeństwa i ochronę. 

Każdy z dziewięciu miesięcy jest bardzo ważny, ale uwagę należy zwrócić na pierwsze trzy miesiące, kiedy organizm matki musi wytworzyć więcej krwi i substancji, żeby odżywić płód. Przez łożysko przepływa 3/4 litra krwi na minutę. W 25 dniu zaczyna pracować serce płodu, które kurcząc się zaczyna tłoczyć krew i za jej pośrednictwem odżywiać powstające i rozrastające się tkanki. 

W związku z dużym zapotrzebowaniem na krew u matki mogą pojawić się objawy anemii. Z powodu tej słabości krwi i substancji, wątroba będzie niezrównoważona, pojawi się "wiatr wątroby", co prowadzi do zaburzeń w kanale żołądka. Normalnie ważne jest, by energia żołądka poruszała się w dół, ale tu następuje zmiana ruchu, wystąpi ruch w górę i kobieta będzie odczuwała rankiem, a nawet przez cały dzień nudności, uczucie pełności, brak apetytu. Przy braku krwi kobieta będzie się czuła osłabiona, apatyczna, senna, zmęczona. Nierzadko będzie odczuwała rozdrażnienie, nerwowość, trudności w koncentracji. W zależności od natury kobiety oraz od tego , co spożywa mogą wystąpić objawy suchości, jak również bóle głowy, omdlenia, nudności, wymioty, zaburzenia ostrości wzroku, łamliwość i kruchość paznokci. 

Istnieje stary, dobrze wypróbowany sposób zapobiegający łamaniu się paznokci - należy wcierać co wieczór niewielką ilość oliwy z oliwek lub oleju sezamowego w skórę u podstawy paznokcia. Należy pamiętać, że dopiero po dwóch miesiącach następuje całkowita "wymiana paznokcia". Oliwę z oliwek lub olej sezamowy można stosować również do natłuszczania suchej skóry. Są to proste, szybkie, łatwe i w miarę skuteczne metody. W leczeniu i zapobieganiu wyżej opisanych dolegliwości medycyna chińska jest niezwykle skuteczna. 

Podczas trwania całej ciąży dla wszystkich kobiet zakazane są potrawy ostre, , tłuste i smażone oraz zbyt słone ( tu zalicza się również słone paluszki, chipsy, zbyt słone kiełbasy). Picie mocnej kawy i mocnej herbaty jest przeciwwskazane. Obie te używki bowiem są gorzkie, działają wysuszająco na organizm (a już i tak jest zmniejszona ilość płynów) oraz działają pobudzająco i mogą być przyczyną wzmożonego napięcia nerwowego lub wywołać bezsenność.

Absolutnie przeciwwskazane jest picie tzw. mocnych alkoholi: wódki, koniaków. Alkohol ma smak ostry, działa rozgrzewająco. Mniej drastyczne ograniczenia odnoszą się do niskoprocentowych alkoholi, takich jak słodkie wino, czy piwo. Alkohol bez trudności przechodzi przez łożysko i wnika do wszystkich tkanek płodu, co w następstwie może prowadzić do trwałych uszkodzeń, które nie zawsze ujawniają się bezpośrednio po porodzie. 

Ogólnie wiadomo, że palenie papierosów szkodzi zdrowiu, natomiast podczas ciąży szkodzi podwójnie - ma bowiem ujemny wpływ na zdrowie matki i rozwijającego się płodu. Papierosy jeszcze bardziej zwiększają objawy suchości Zwiększają również ryzyko poronienia i przedwczesnego porodu. 

Oprócz zmian w trybie życia oraz zmian w sposobie żywienia należy pamiętać, aby posiłki przyjmować częściej, a w mniejszych ilościach, jeść wolno, dokładnie żuć przyjmowane pożywienie i nie spożywać ostatniego posiłku zbyt późno, tzn. nie później niż o godz. 18 00. 

W terapii najważniejszą rzeczą jest odżywienie krwi wątroby, odżywić nerki (gdyż tam znajduje się źródło substancji niezbędnej do produkcji krwi) jak również uregulować trawienie przez wzmocnienie śledziony, co polepszy przemianę materii i ułatwi wypróżnienie. 

Po zajściu w ciążę zazwyczaj aktywność fizyczna maleje, co jest powodem zmniejszenia się potrzeb energetycznych. Ale rozwijający się płód stale zwiększa swoje zapotrzebowanie energetyczne, zwłaszcza w końcowych miesiącach ciąży. Najintensywniejszy przyrost płodu odbywa się w ostatnim trymestrze ciąży. Ciężar płodu podwaja się w ciągu ostatnich dwóch miesięcy. W tym okresie zapotrzebowanie płodu zwiększa się tak bardzo, że w ostatnim miesiącu ciąży organizm matki nie potrafi wchłonąć i przyswoić z przewodu pokarmowego dostatecznej ilości materiału budulcowego. Organizm matki pokrywa te potrzeby z zapasów, które gromadzą się w nim od początku ciąży. Dieta kobiety w ciąży musi być zatem pełnowartościowa, należy pamiętać by posiłki były urozmaicone i łatwo strawne. 

Ze zbóż polecana jest pszenica (jest nawilżająca). Jednak gdy kobieta przed ciążą miała trudności z trawieniem, wówczas należy ograniczyć ilość zjadanego chleba, zwłaszcza świeżego, ograniczyć spożywanie słodyczy. Polecane są również wszelkiego rodzaju kasze: kukurydziana, jęczmienna, żytnia, jaglana, manna. Zbóż nie stosować w nadmiarze i wieczorem, bo układ trawienny jest już i tak słabszy. Kasze można stosować jako dodatek do zup lub gotować na sypko z dodatkiem przypraw, takich jak majeranek, suszony koper, kolendra, bazylia. Jako deser można przygotować kaszę kukurydzianą lub jaglaną z dodatkiem daktyli, rodzynek, moreli, pestek słonecznika oraz świeżych owoców. Całość gotować około 20 minut. Pod koniec gotowania dodać szczyptę imbiru lub cynamonu. Dobre jest również połączenie kasz i jarzyn. 

Ważne jest jedzenie mięsa, zwłaszcza takich gatunków jak: kurczak, przepiórka, wołowina, cielęcina, kaczka, podroby mięsne (wątroba z kurczaka lub wołowa - można przygotować ją duszoną lub jako pasztet). Ryby również są polecane. Można przygotować je w piekarniku lub gotować na parze. Najbardziej polecane gatunki to: łosoś, karp, z owoców morza - ostrygi. 

Ważne jest gotowanie zup (szczególnie jesienią i zimą). Zupy mogą być przygotowane na wywarze mięsnym lub warzywnym z dodatkiem kasz i przypraw ziołowych. Dobre są połączenia mięsa z warzywami. Warzywa są cennym źródłem substancji odżywczych, potrzebnych do prawidłowego rozwoju płodu i dobrego samopoczucia ciężarnej. Warzywa powinny być wkomponowane do każdego posiłku. Szczególnie polecane są: marchewka, szpinak, burak czerwony, kapustne (min. brukselka, kalafior, brokuły i inne), cukinia, ogórek, pomidor, ziemniaki, pieczarki i inne grzyby, jak również rośliny strączkowe (fasola, groch, soja) i kiełki. W przypadku roślin strączkowych trzeba uważać na zdolności przyswajania, trawienia (lepiej będą trawione w drugiej połowie ciąży, gdy zwiększa się przemiana materii). Istnieje sposób przygotowania np. fasoli, który zapobiega wzdęciom. Należy zalać na noc fasolę wodą, rano odlać starą wodę, a gotować w nowej. Do gotowania dodawać przypraw np. majeranek, koper włoski i inne. Gotując fasolę zimą można dodać szczyptę imbiru. Owoce lepiej gotować, piec w piekarniku np. pieczone jabłka nadziewane rodzynkami lub daktylami, przygotowywać kompoty z owoców sezonowych i suszonych. Suszone owoce mają duże właściwości odżywcze na jelito grube. Surowe owoce i soki owocowe odświeżają organizm i bardziej polecane są latem, w czasie upałów. Można polecić je w drugiej połowie ciąży. Do gotowania owoców można dodać nieco miodu, można pić ciepłe soki owocowe lub warzywne. W przypadku anemii najbardziej wartościowymi owocami są: czereśnie, owoce lichi, figi i daktyle. Produkty mleczne są bardzo istotne: masło, jaja, świeży twaróg. 

Kobiety, które przed ciążą miały problemy z nadwagą - zimną wilgocią, co objawiało się min. uczuciem pełności i złym samopoczuciem po zjedzeniu słodkich mlecznych produktów, powinny uważać ze spożywaniem mleka i słodkich mlecznych potraw. Można wtedy przygotowywać mleko w rozcieńczeniu z wodą, z dodatkiem kardamonu, natomiast do białego sera dodawać ziołowych przypraw. 

Bardzo odżywcze dla krwi są oliwki, oliwa z oliwek, miód i avokado. Cennym dodatkiem do jadłospisu są pestki słonecznika, dyni, ziarno sezamowe i orzechy. 

Do gotowania posiłków dodawać ziołowych przypraw według uznania: bazylia, cząber, majeranek, koper włoski, natka pietruszki, kolendra, rozmaryn, kminek (dobry dodatek do gotowania ziemniaków). Ważne jest, aby gotować posiłki, bo to pomaga śledzionie w trawieniu. Przygotowywać posiłki w szybkowarze, piekarniku i na parze oraz we własnym sosie. Do picia można polecić herbatki: rumiankowa, lawendowa, jaśminowa. Można przygotowywać napary kwiatowe lub robić mieszanki z czarną herbatą. Polecane są również soki owocowe lub warzywne, szczególnie z buraka czerwonego i marchewki. 

Przez cały okres ciąży głównym celem terapii jest wzmacnianie rozwijającego się płodu, jednak jak już wcześniej wspomniano, na szczególną uwagę zasługują pierwsze trzy miesiące. Po tym okresie, przy prawidłowym sposobie odżywiania, zazwyczaj kobiety ciężarne odczuwają przypływ ogromnej ilości energii Qi, następuje wyraźna poprawa samopoczucia, stopniowo zanikają objawy zmęczenia i senności, ustępują nudności, reguluje się trawienie, zwiększa się przemiana materii, mogą ustąpić zaparcia. Dbanie o regularne wypróżnienia jest rzeczą niezwykle ważną i może być osiągnięte przez stosowanie wyżej wymienionych zaleceń. Ważne jest aby kobieta wypijała na czczo 1-2 szklanki przegotowanej, gorącej wody. Do gotowania używać wyżej wymienionych przypraw ziołowych (mają zdolności poruszające zastój pożywienia). Trzeba dążyć do wyrobienia odruchu chodzenia do toalety o stałej porze dnia, najlepiej rano między godz. 500 - 700 , wtedy, gdy jelito grube ma najwięcej energii. Wraz z przypływem energii, kobiety ciężarne odczuwają zwiększone łaknienie, niekiedy wilczy głód. Posiłki wówczas nadal powinny być odżywcze o naturze neutralnej do ochładzającej. Wówczas powyższe zalecenia pozostają aktualne, można pozwolić sobie na spożywanie większych ilości produktów odświeżających, surowych. Prawidłowy dobór pożywienia zasadniczo wpływa na rozwój dziecka. Właściwa dieta polepsza warunki porodu, skraca czas trwania pierwszego okresu porodu oraz skraca powrót do pełnej aktywności po porodzie. Poprawa odżywiania to również zmniejszenie ryzyka poronienia i porodu przedwczesnego. 

Dla prawidłowego przebiegu ciąży ważny jest również stan emocjonalny kobiety, co łączy się ze zwiększonym czasem odpoczynku, lekką specjalną gimnastyką oraz ruch na świeżym powietrzu. Przebywanie wśród natury działa relaksująco, kojąco a to w dużej mierze ułatwi zasypianie. 

Jeśli kobieta ciężarna będzie odżywiała się prawidłowo i będzie żyła spokojnie, to wtedy wszystko powinno być dobrze. Dziecko urodzi się ze spokojnym umysłem i silną konstytucją. 

Dla kobiety po porodzie, dla wzmocnienia, poprawienia jakości krwi wskazany jest rosół z kurczaka. Rosół ten powinien być długo gotowany 3-5 godzin. Zupę gotujemy z dodatkiem warzyw ( marchewka, ziemniaki) .Gdy poród odbywa się latem nie trzeba dodawać ziół rozgrzewających, gdyż i tak na zewnątrz jest ciepło. Rosół ten pijemy zaraz po porodzie 2-3 filiżanki dziennie przez 1 tydzień. 

Kurczak jest najlepszy, ale gdy kobieta nie chce jeść mięsa, to może gotować same jarzyny ( głównie marchew) z przyprawami ziołowymi. Wtedy pod koniec gotowania można dodać jajka. 

Przykładowe przepisy potraw, wskazane dla kobiet w ciąży

Zupa z wołowiną

kawałek wołowiny z kością, 
marchew, 
ziemniaki, 
por, 
pietruszka, 
kapusta, 
przyprawy, 
wywar warzywny, 
nieco soli, 
sos sojowy
Na wrzącą wodę wrzucamy kawałek wołowiny z kością , dodajemy wszystkie warzywa, dodajemy por, przyprawy ziołowe. Gotujemy 2-3 godziny. Po tym czasie doprawiamy zupę solą i sosem sojowym. Na końcu dodajemy zieloną pietruszkę. Zupę można gotować bez wołowiny. Wówczas dodajemy więcej warzyw i przypraw, można dodać jajko (na końcu). W czasie długiego gotowania zupy wszystkie cenne wartości warzyw i mięsa wygotują się do zupy. Dlatego najcenniejszy jest sam wywar. 

Pieczone warzywa w piekarniku

Wybrane warzywa np. marchew, ziemniaki, lekko podgotowane układamy na blachę wysmarowaną oliwą, doprawiamy kminkiem, koperkiem, bazylią, dodajemy nieco soli. Piec 20-30 minut. 

Surówka z marchewki

marchew + jabłka + orzechy
6-7 marchewek - zetrzeć na tarce,
1 jabłko,
1/2 filiżanki posiekanych orzechów włoskich,
2 filiżanki ( duża ilość) posiekanej zielonej natki pietruszki, 
doprawiamy olejem, sól, dodajemy nieco octu balsamicznego, rodzynki. 

Kanapki z tego, co pod ręką

Zestaw I
Z     chleb, masło, biały ser, świeży ogórek
M     rzodkiewka, szczypior, ostra papryka świeża lub w proszku
W    odrobina soli
D     kiełki
O     zielona sałata


Zestaw II
Z     chleb, masło, żółty ser, pomidor
M     szczypior, bazylia świeża lub suszona
W    sól
D     kiełki
O     zielona papryka


Zestaw III
Z     chleb, masło, czerwona lub żółta papryka
M     ser pleśniowy, szczypior, koperek
W    sardynka lub szprotka
D     kiełki
O     zielona sałata


Zestaw IV
Z     chleb, masło, pieczarka, czerwona papryka
M     dużo zielonej pietruszki i szczypioru
W    sól
D     plasterek kurczaka
O     zielona sałata


Zestaw V
Z     chleb, masło, czerwona papryka
M     zielona pietruszka, szczypior
W    plasterek wieprzowiny
D     kiszony ogórek
O     kozi serek


Zestaw VI
Z     chleb, masło, kapusta pekińska, pomidor
M     pieprz, bazylia świeża lub suszona, szczypior
W    tuńczyk
D     ogórek kiszony
O     zielona papryka


Zestaw VII
Z     chleb, masło, jajko na twardo
M     majonez, szczypior, ostra czerwona papryka
W    sól
D     kiełki
O     zielona sałata

Zestaw VIII
Z     chleb, masło, plasterek cielęciny lub wołowiny, pieczarka
M     majonez, zielona pietruszka, ostra czerwona papryka 
W    sól
D     kiszony ogórek
O     zielona sałata


Zestaw IX
Z     chleb, masło, twarożek, miód, rodzynki, orzechy włoskie
M     cynamon
W    kilka kropli wody mineralnej
D     cząstka mandarynki
O    odrobina kakao

BEATA PARUZEL, ur. 1969, pielęgniarka, dietetyk, pracuje w Szpitalu nr 1 w Mysłowicach